A Visit to Cagwait White Beach

An kadamoan sa tao basta gani summer adto gayod pasingod dayon sa dagat. Kadaghanan adto sa bohol, sa boracay, baguio, siargao, etc. Pero amo lagi an makakadto da sab yaon damo da na sapi kay maka-afford sa. Pero sa ini sab na mga panahon dili sa bagan sab madayaw ikadto ngadto ay maarang na tao. Kon madamo na tao, malipa sab an dagat kay an ihi lugar. Kon damo na tao, masamok kay damo nimo na kabahin sa pagkaligo. Imbes ganahan kaw garo maglulubo nan waray bantayan, dili nakaw hinuon katuyangan paglubo-lubo sa buhangin hastan pagsawom-sawon sa matin-aw na dagat.

Naman yadton min-agi na semana santa yakauli sa ako sa amo, ako gayod tagpahimuslan an panahon. Panagsa da gud kita kauli naman dili mahimo na dili makakaligo sa dagat. Pero sa ini lugar na higayon, wara ako sa Mabua maligo. Ako gayod tagplano daan na adto ako sa Cagwait White Beach tutal dili na sab amo yaon kalayo gayod biyahion gikan sa Tago. Sa una sagud malisuders ikadto kay kataruers nan inin dan, puro alibaong. Sa kuman lugar na panahon an dili dakan sementado yaon sa may Unaban hangtud sa Sumo-sumo. Wara gayud rason na dili makakadto kay dili na kadayaw maabugers an kardasa.

Yadton petsa otso nan ini na buwan, ako gayod inkadto an Cagwait White Beach. Madayawers ipasapasa ngadto sa dagat kay dili sa holiday yadto na adlaw. Waray imo kalaban sa pagkaligo. Waray mamantayay sa imo kon mag-uno kaw ngadto kay kamohay da gayud an yaligo. Basta weekdays, waray mangaliguay sa white beach; adto na yaon mapuno nan mangaliguay basta sabado hastan dominggo. Pero bisan sabado-dominggo dili amo gayud yaon kadamo na dili na kamo magsigo sa dagat. Wara pay mga turista na mga foreigners o taga-gawas sa probinsya an permi gayud mokadto. Puro mga taga-Surigao o yaon mga silingan lang na lungsod an modayo ngadto para maligo.

Pinakadabest pa kuman ikaligo ngadto kay virginers pa kadayaw an white beach. Wara pa sab mga aqua sports ngadto. Salbabida pa na gikan sa interior nan ligid an gamit mo ngadto kon maligo kaw. Wara pa iton mga kayak, banana boat, jet ski ug una pa dakan na mga gamit. Pwede sab dili kaw magplete nan cottage. Pwede igo da kaw hapla diretso sa buhangin.

Madayaw lagi yadton petsa otso na pagkadto ko. Gamayayers da ako yagasto - P35 na plete sa bus or jeep gikan sa Tandag pasingod sa Cagawait, P15 na plete sa trisikol gikan sa Tago pasingod sa Tandag, P7 na plete sa trisikol gikan sa Cagwait hi-way pasingod sa white beach; kaduhaon mo yaon, amo da an gasto ko sa plete. An bayad sa cottage P75.00 da isa na kaadlaw; isa ka litro na coke, isa kabuok na lechon manok tapos siete kabuok na puso. Amo da yaon yagasto ko ngadto, sulbad na an ako summer ligo sa dagat.

Sa P500.00 pwede na upat ka tao an mag-enjoy sa pagkaligo sa puti na buhangin na beach. Hain kaw yaon manhanap lugar? Dili mo maenjoy an Bohol, Siargao, Boracay, etc sa yaon da na budget. Pwede gani sab plete da imo gastuhon para makakaligo ngadto. Magsayo kaw lamang kadto tapos pagka-alas onse sa buntag undanag nakaw kaligo para wara nay gasto nan paniudto. Adto dakan kaw maniudto sa iyo bay.

Naman gusto ko ilaong sa mga Surigaonons na ato i-enjoy an haod ini na mga lugar sa ato samtang wara pa kita karibal sa pag-enjoy nan ini. Pila ka tuig gikan kuman may presyo na o mahal na an pagkaligo ngadto. Pila ka tuig gikan kuman, yaon na mga turista na dili tagaato an maglingaw-lingaw ngadto.

Homecoming

Umuwi ako ng nakaraang Semana Santa sa aking pinakamamahal na bayan. Naisip ko kasi na kung dito lang ako sa CDO magpalipas ng Holy Week ay sigurado magugutom na naman ako tulad ng nagdaang taon. Very ironic kasi karamihan sa panahon ng cuaresma ay nagpipigil sa pagkain – fasting and abstinence daw.

Nang nakaraang taon kasi ay hindi ako umuwi sa amin. Wala akong ginawa noon kundi ang matulog. Wala naman kasi tv set sa tinitirhan ako. Gutom pa inabot ko kasi walang nagbukas na carenderia. Tiniis ko na lang ang tinapay na nabili ko sa bakery na malapit sa amin. Pero kahit isang kahon na tinapay ang pinagtripan ko ay hindi pa rin ako nabubusog. Talagang hinahanap-hanap ng bituka ko ‘yong amoy at sarap ng mainit na kanin. Wala kasi akong gamit sa kusina kaya hindi rin ako nakakapagluto.

Kaya nitong taon na ito ay nagpasya na ako na umuwi sa amin at dala-dala ang isang dosena na pirated dvd para malibang naman ako sa isang buong linggo. At ang pinakaimportante sa lahat ay hindi kakalam ‘yong sikmura ko doon.

Asyuswal, ganon pa rin kalayo ang nilakbay ko – labing dalawang oras na biyahe sa bus bago ko narating ang bayan namin. Nanakit na nga ‘yong tailbone ko sa kakaupo sa bus. Asyu  swal din na sira pa rin yong national highway sa probinsya namin.

Pero sa kabila ng lahat, meron naman pagbabago sa tatlong buwan na hindi ako nagawi doon. Lahat ng pangunahing daan ay ginagawa na – ‘yong Gata to Salvacion junction sa San Agustin ay sementado na. Siguro sa loob ng apat na buwan ay tapos na ‘yong daan galing Barabo hanggang San Agustin. Magaling at mabilis gumawa ‘yong contractor na nakakuha sa portion na iyon ng Davao-Surigao Coastal Road Project. Iyong contractor na iyon ay isa sa mga kasali sa World Bank scandal.

Ang nakadagdag challenge sa pag-uwi kong iyon ay ang muntikan na kaming maaksidente. Nag-slide kasi yong gulong ng bus sa ginagawa pang kalsada. Muntikan nang gumulong ang bus.

Noong umalis ako ng January at sa pag-uwi ko noong nakaraang linggo ay ganon pa rin ang estado ng kalsada kung saan kami muntikan ng maaksidente. Siguro mauunahan pa ito ng Barobo-Lianga junction. Kilala ko kasi kung sino ang contractor na ito. Base sa kanyang tract record ay kadalasan hindi natatapos ‘yong konstruksyon sa deadline. Ewan ko kung bakit na-award dito ang project na ito.

Sana pag-uwi ko sa bayan namin ulit ay hindi ko na madadaanan ang mga luxurious roads na sinasabi namin. At kung magkagayon man ay mapapadalas na siguro ang uwi ko sa amin.

Rich’s World Financial Meltdown

Today, tri-media reports include stories regarding the so called financial crisis. The world is in deep trouble. The world is in crisis financially.

Many Filipinos ask, who said we are in crisis?

That is according to financial think tanks. That is according to the financial savvy people who understand the intricacies of the world of cash flows.  That is according to the rich countries of this material world.

G20, an organization of the rich countries, had an emergency meeting to urgently address the monstrous financial crisis they said. USA poured millions of dollars coined as stimulus fund to save the economy of America from continually sinking. Said crisis will eventually affect the growth of the developing countries that are mostly dependent on exports; countries that derive most of their income from buyers of these rich nations.

The next question ordinary people ask is, who and what cause this crisis?

Greed of rich nations is the simplest answer to that question. Because of their selfish interest, they have created this financial monster haunting every nation particularly those that are striving to be self-sufficient.

For the affluent, there is crisis. There is crisis because some of their bonuses can’t be granted. There is crisis because their savings invested in money market or stocks are going the drain. There is crisis because their free vacations in the Caribbean and beautiful places in the world are gone or minimized. There is crisis because they can’t buy additional car to add to a dozen one in their garage. And the list goes on.

For middle class Filipinos, there is crisis if their jobs are in peril because the multi-national company where they worked is cutting down their operations. There is crisis because the export company where they are employed has no orders from the extravagant spending nations. There is crisis because their OFW relatives return home after their employers can no longer afford more luxury. Else, there is no crisis.

There is no crisis because middle class savings are not in money market; they are in time and savings deposits. There is no crisis because, after all, a vacation in Boracay, Bohol, etc. are already luxury to middle class people. They are not their way of life.

For ordinary Filipino people, there is no crisis because their lives do not depend on househelp; their lives don’t depend on changes of stock markets. There is no crisis because they still have food in their table. Some still have two meals in a day similar to three or four decades ago.

Ask a fellow who resides in the countryside in the Philippines if there is financial crisis and you’ll be amazed with their answers. They didn’t even knew or even care. It’s not because they are already immune to poverty. It’s because crisis only spells between the thin line of food and no food in the table. If they don’t have food, then there is crisis.

They even argue that life was miserable three or four decades ago when there were no road, public transport and access to modern conveniences is very limited. Today, they have mobile phones, tv sets, potable water, electricity, etc. These are what matter to them.

From the ordinary person point of view, this financial crisis is only a question of lifestyle. Filipinos have live and will continue to live even how many crises the affluent will create. The affluent - the Americans, the Europeans, etc – should learn from the Filipinos on how to live simply and happily. The ordinary citizens impliedly don’t depend on the few affluent and rich; they often become prey to the greed of the latter. But a help from the affluent few for them to rise above poverty is great.

Tinuy-an Falls, the Rainbow and the Sunbird

Surigaonons are proud enough that beyond modern conveniences still there are spotless beauties around our province. Few people knew a secret so beautiful being kept by Surigaonons in the vastness of its forest.

That beauty resides, amidst the development of the city, in the inner barangay of Bislig City, in the southern part of Surigao del Sur. I came to know or visit the place in 2005 while we were having an inspection of the coffee plantation in the area. After the said visit to the plantation, we made a side-trip to this much talked about place. It was summer then so we didn’t expect or fear being dragged or drowned by a rushing current of water coming from the mountain river.

I was astonished by the magnificent beauty of the place. I have seen similar features of such proportion but this one had catapulted me to a world I couldn’t imagine. I thought I was in another space and in another time. But the reality is I was in my own province; I was in Surigao del Sur; I was in the Philippines and I am standing in front of Tinuy-an Falls. I was amazed in its splendor.

Honestly, I am still surprise by the many wonders my beloved province kept.

Tinuy-an Falls was considered by many as the Philippines’ Little Niagara Falls. Like I always say, I would never coin places in the Philippines particularly from my province with names of tourist spot in foreign countries. We can sell our places without those marketing tags.

Pagsanjan Falls and Maria Cristina Falls have been immortalized in the paintings and photographs of great Filipino painters and photographers. They even found in prints or books circulated in the elementary school. I would say Tinuy-an Falls deserves the same accolades bestowed to Maria Cristina and Pagsanjan Falls.

I was able to come face-to-face with Tinuy-an Falls first before visiting Maria Cristina in Iligan City. But I was wowed by the beauty of Tinuy-an Falls; not because I am from Surigao del Sur. I suggest you visit first Maria Cristina Falls before you come to visit Tinuy-an Falls in Borboanan, Bislig City; then you tell me that I am wrong.

You can do more things – swimming, kayaking, nature tripping, picnics in Tinuy-an Falls. You can even watch rainbow on top of the falls every morning. It is even said by the locals that the rainbow always show itself daily during 9am to 11am.

 Stories have it also that Sunbird, small specie of bird which can be spotted by using binoculars, are found in the surroundings of the waterfalls. These stories circulated in the early 2000 when foreign guests had ventured into the place in search of this unique and hard-to-find specie of birds.

Tinuy-an falls is a three-tiered falls (a fourth can’t be seen from view) is about 55-meters in height with a breathtaking width of 95 meters. This is believed to be one of the widest water falls in the country today; the widest perhaps. It is an hour ride from the city center but you won’t even notice time on your way there. Centuries-old trees welcome visitors and the man-made lake (Borboan reservoir) is inviting enough for any passersby to ignore. From the distance you can already hear the sounds of the rushing water.

I was fortunate enough during my visit because I was able to climb the three-tiered water falls. I was on top of it and had a good view of the long river that channeled water to it. It was summer then and the water level was not that deep and water current not that strong.

During raining season (wet wet weather, as we Surigaonons always say), the water level and current will be so deep and strong. It is also beautiful to visit during these days but visitors are cautioned that they might be drowned by the current. It is also in these times that you will witness the falls in its full grandeur. Water will fully blanket the three-tiered falls.

The Black Lady in my Boarding House

Sabi nila pag-isa lang ang nagsasabi o nagkwe-kwento ng isang bagay o pangyayari ay malamang haka-haka, gawa-gawa o mga imahinasyong pinagtugpi-tugpi lang ito para makabuo ng isang estorya na pwedeng mapaniwalaan ng taong wala naman alam kundi ang maniwala lang sa sinasabi sa kanya.

Pero pag marami na raw ang nagsasabi ng parehong estorya o pangyayari na naganap at aktwal na nasaksihan o naranasan ito ay ibang usapan na iyan. Malamang ay may bahid na ito ng katotohanan. Hindi na kathang isip lang.

Una kong narinig kay Ivy ang isang nakakakilabot na pangyayari sa bahay na aking tinutuluyan ngayon. Si ay Ivy ‘yong pumalit sa kwarto na nilagian ko ng una akong umupa sa bahay na ito. Nasabi niya sa amin na minsan daw ay may babae na nakaitim na di naman masyado niyang maaninag ang mukha na tumabi sa kanya habang siya ay natutulog ng isang gabi. Kasama niya noon ang kanyang asawa at nasa kabilang kwarto lang ako. Tumabi talaga sa kanyang pagkakahiga ‘yong babae na nakakulay itim ang suot na damit. Tinangka niyang gisingin ang asawa niya pero hindi ito nagising.

Pero sa aming pag-uusap ay nalaman din namin na siya ay may karanasan na sa ganitong mga nilalang. Talagang lapitin siya ng mga ganito. Noong nasa Davao daw kasi siya ay may engkanto naman na nanliligaw sa kanya.

Pero hindi lang dito nagtatapos ang kwentong ito dahil makailan lang ay ‘yong bagong lipat din sa kwarto na iyon ay meron ding ganitong karanasan. Sabi ni Jazzy na noong pangalawang gabi niya daw sa kwarto na iyon ay may nagpakita na naman sa kanya. Pareho din noong una, nakaitim ang babae na nakatingin sa kanya at nakatayo sa kanyang paanan. Tinadyakan niya ito ng tatlong beses ngunit hindi man lang ito gumalaw.

Noong una ay akala niya ‘yong bata niya na kasama ang nakatingin sa kanya pero ng kapain niya ‘yong panganay ay nasa tabi lang niya ito. Hindi na lang siya kumibo at tinakpan niya ng kumot ang mukha niya.

Hindi ko rin maintindihan kung bakit babae lang ang ginaganito ng Black Lady. Hindi naman ibig sabihin na gusto ko rin makakita sa kanya. Okies lang siguro kung pareho siya kaganda sa babae sa picture na ito kahit meron siyang pakpak. Si Totoy na hindi na bata, pangalan ng niya ang bata, ay tumira din doon ng matagal. Pareho kaming dalawa na walang napansin na ganon.

May iba ding pangyayari sa bahay na it o. Sa isang kwarto nam an a y iba ang nangyayari doon. Pareho din noong una na mga  babae din ‘yong binibiktima. Si Phoebe ay lumipat sa kabilang kwarto kasi daw meron sumisipol sa kaniya tuwing gabi. Noong una ay akala niya na galing sa tunog ng pressure ng tubig sa gripo. Pero ng lumaon na ay napapansin niya na hindi ito galing doon. Kadalasan ay sinisipulan siya ng kung sino habang nakapikit ang kanyang mata. Para daw nakatayo sa kanyang tabi ‘yong tao na sumisipol sa kanya. Pagdilat niya ay wala naman siyang nakikita. 

Nang lumipat si Phoebe ay may pumalit sa kanya na buntis. Nagtanong ako sa mga kasamahan ko kung babae bakit mag-iisang linggo pa lang siya doon ay umalis na agad ito. Nalaman ko naman kay Phoebe na nagkwento daw si buntis na sinisipolan din siya doon ng kung sino pag natutulog o nagpapahinga siya sa kwarto.

Napansin ko rin na hating-gabi na o madaling araw na nandiyan pa rin siya nakatambay sa sala namin kasama ‘yong anak niya. Palagi daw umiiyak at walang tulog ‘yong buntis dahil nga sa mga kababalaghang nangyayari sa kwarto na iyon.

Pero noong si Stanley pa naman ang lumulungga doon ay wala naman siyang nasasabi na ganoon. Kadalasan pa nga siya ang gumagawa ng kabalastugan sa kwarto na iyon. Wala rin naikuwento tungkol dito ang bagong lumipat na m  ga bading.

Sa aking pagtatanto ay hindi lang siguro nila gusto ang mga babae sa pamamahay na ito.